Duurzame bodemsanering

Door het saneren van verontreinigde terreinen beschermen we het milieu en de gezondheid van mensen. Echter, saneringsactiviteiten zijn vaak zeer ingrijpend, en creëren zelf milieudruk door het intensief gebruik van energie en materialen. Financiële lasten kunnen zeer hoog zijn, en er is vaak hinder en ongemak voor buurtbewoners.

Duurzame bodemsanering is een meer holistische benadering die aan deze tegenstelling tegemoet komt. We streven naar een evenwicht tussen economische haalbaarheid, bescherming van natuurlijk kapitaal en biodiversiteit, en het verbeteren van de levenskwaliteit van omwonenden.

Duurzame bodemsanering is gebaseerd op samenwerking tussen verschillende stakeholders. Saneringsdoelstellingen en diverse duurzaamheidsaspecten worden tegenover elkaar afgewogen om tot een gedragen oplossing te komen. Het betekent ook dat bodemsanering beter wordt geïntegreerd in andere maatschappelijke processen zoals bv. gebiedsontwikkeling en ruimtelijke planning.

De OVAM promoot duurzame bodemsanering en reikt waar nodig instrumenten aan.

Instrumenten voor duurzame bodemsanering

Door het aanreiken van beoordelingskaders zorgt de OVAM voor objectiviteit en transparantie. Naargelang de stakeholder en de fase van het beslissingsproces worden verschillende methodieken aangeboden.

Multi-criteria analyse (MCA) voor BATNEEC-evaluatie in het BSP

Bij de keuze van de saneringstechniek weegt de deskundige kosten en baten af volgens het BATNEEC-principe. In de standaardprocedure voor bodemsaneringsprojecten is hiertoe een gewogen multi-criteria analyse (MCA) opgenomen. Dit beoordelingskader houdt rekening met klimaatsopwarming en duurzaam gebruik van grondstoffen en energie. De CO2-uitstoot van de verschillende varianten wordt door middel van een calculator gekwantificeerd, en aan de hand van de MCA geëvalueerd.  Meer info.                                           

Duurzaamheidsmeter Herontwikkeling Verontreinigde Sites

De duurzaamheidsmeter is een nieuw instrument dat toelaat om sanerings- en herontwikkelingsplannen van bij aanvang optimaal op elkaar af te stemmen. Dat gebeurt op basis van een 30-tal criteria, ingedeeld in verschillende thema’s. Het projectteam kiest samen met de stakeholders een ambitieniveau voor elk thema. De duurzaamheidsmeter kent een score toe aan elke combinatie van sanerings- en herontwikkelingsoptie en vergelijkt die met de vooropgestelde ambitie. De meest duurzame optie krijgt de hoogste score.

De duurzaamheidsmeter kan worden toegepast in de verschillende fasen van het sanerings- en herontwikkelingstraject: onderzoeksfase, opstellen van het bodemsaneringsplan en/of herontwikkelingsplan, uitvoeringsfase. De tool is flexibel en eenvoudig in gebruik, en presenteert de resultaten van de afweging op een visueel inzichtelijke wijze.  Meer info.

Handreiking – Maatschappelijke meerwaarde van duurzaam bodembeheer

Bodem en ondergrond vervullen tal van functies die essentieel zijn voor onze levenskwaliteit. Het beschermen en vrijwaren van deze functies heeft een duidelijke maatschappelijke meerwaarde, en biedt ook kansen voor de omgeving. Voor lokale besturen en andere maatschappelijke instellingen die betrokken zijn bij ruimtelijke planning werd een handreiking ontwikkeld. De handreiking inspireert en omvat een begeleidende toolbox met voorbeeldinstrumenten die de aandacht voor de bodemkwaliteiten  vooropstelt.  Meer info volgt.

Demonstratieprojecten voor duurzame bodemsanering

Het verduurzamen van bodemsanering vraagt om innovatie, zowel op technologisch als organisatorisch vlak. Daarom laat de OVAM pilootproeven uitvoeren waarbij een groene aanpak van bodemsanering of methoden voor duurzame bodemsanering in de praktijk worden gedemonstreerd. Het doel is het genereren en verspreiden van nieuwe kennis en praktische ervaring. Een minimum van 50% financiële participatie van de aanvrager (probleembezitter of deskundige) is vereist, zodat effectieve haalbaarheid in de praktijk is gegarandeerd.

Begin 2013 gingen twee demonstratieprojecten voor groene en duurzame bodemsanering van start. In een eerste project zal fytoremediatie worden gebruikt voor de sanering van grondwater verontreinigd met organische polluenten. Meer info.

In een ander pilootproject werd nagegaan of de sanering van grondwater verontreinigd met gechloreerde solventen kan worden gecombineerd met warmte-koude opslag. Bedoeling is na te gaan of de energie uit het onttrokken grondwater kan worden gebruikt voor de verwarming en koeling van gerenoveerde gebouwen op de site. Meer info.

In 2014 werd een derde pilootproef opgestart waarbij waterstof ‘bubbling’ werd  gebruikt voor het saneren van grondwater, verontreinigd met gechloreerde solventen. Het waterstofgas werd door zonne-energie bovengronds geproduceerd en onder druk in het grondwater geïnjecteerd. Meer info volgt.

Het voorbeeld geven bij ambtshalve bodemsanering

Voor de uitvoering van de ambtshalve bodemsaneringen kiest de OVAM voor een duurzame aanpak en het sluiten van kringlopen. We zoeken steeds naar een maximale integratie van de bodemsaneringswerken in het herontwikkelingsverhaal van het terrein. We minimaliseren de hinder en maximaliseren winst op tijd, grondstoffen en middelen. Om het draagvlak en de betrokkenheid van de omwonenden te vergroten voorzien we in een uitgebreide communicatie via nieuwsbrieven en info-avonden. In de bestekken voor aannemers van bodemsaneringswerken eisen we het gebruik van gereinigde aanvulgrond boven primair groevezand, een selectieve scheiding van de afvalstoffen en een maximale on-site recyclage als grondstof. Bij verschillende saneringsprojecten wordt gebruik gemaakt van transport over het water voor de afvoer van de verontreinigde grond.

We namen reeds intiatieven om on-site groene stroom op te wekken. Zo werd bijvoorbeeld op de Carcoke-site  in Zeebrugge een energiepark geïnstalleerd dat de saneringswerken van groene energie voorziet. Op de Hoedhaar-site in Lokeren, hebben de Stad Lokeren, Interwaas en de OVAM bodemsaneringswerken en herontwikkelingsplannen op elkaar afgestemd, om een nieuwe woonsite te maken met veel aandacht voor groen en het industriële verleden.

Studie rond duurzaam bodemsaneringsbeleid

Welke initiatieven werden op internationaal vlak opgestart rond duurzame bodemsanering? Op welke manier integreren buitenlandse overheden het duurzaamheidsaspect in hun bodemsaneringsbeleid? Dit werd in 2013 in opdracht van de OVAM nagegaan. Daarnaast werd aan de hand van de indicatoren van SuRF-UK geëvalueerd in welke mate de aandacht voor duurzaamheid al vervat zit in het bodembeleid van de OVAM, en hoe dit nog kan worden verbeterd.
Het rapport van deze studie vindt u hier: Indicatoren voor het meten van de duurzaamheid van bodemsanering.