Veilig omgaan met asbest(afval)

 

Asbestdak + breekijzer

Omgaan met asbest als particulier of werknemer; een groot verschil?!

De federale overheid reguleert -in het kader van de bescherming van de werknemers- de omgang met asbesthoudende materialen. Ze legt verplichtingen op aan alle werkgevers die één of meerdere werknemers tewerkstellen in eigen gebouwen of op een externe werf, bijvoorbeeld een particuliere woning. Deze beschermende arbeidswetgeving geldt niet voor particulieren en evenmin voor professionele zelfstandigen die alleen werken.

Uiteraard zijn asbestvezels even gevaarlijk voor de gezondheid van een particulier als van een professioneel. Het verschil zit in de frequentie van potentiële blootstelling. Terwijl particulieren normaal gezien slechts sporadisch in contact komen met asbesttoepassingen, bijvoorbeeld bij renovatiewerken, komen werknemers er professioneel vaker mee in aanraking. Het risico om ziek te worden stijgt immers met het aantal blootstellingen, de duur van de blootstelling en de concentratie van de vezels (zie ook:  Asbest en uw gezondheid).

Federale arbeidswetgeving

Het eerste Koninklijk Besluit (KB) dateert van 1978. Het legde het gebruik van crocidoliet, de gevaarlijkste asbestsoort, sterk aan banden. Het KB bepaalde de maximale concentraties waaraan werknemers blootgesteld mochten worden en liet ook niet meer toe dat “vrij” asbestmateriaal manueel werd behandeld. In 1986 volgde een tweede KB dat de procedures vastlegde voor de medische keuring van werknemers die met asbest in aanraking kwamen.

In de loop van de jaren ‘90 werd de wetgeving verfijnd. Vanaf 1 januari 1995 is elk bedrijf verplicht een asbestinventaris op te maken. Geeft de inventaris aan dat er asbest in het bedrijf aanwezig is, dan moet er ook een “beheersprogramma” bestaan. Dat programma moet de blootstelling aan asbest en dus de risico’s zoveel mogelijk beperken.

Vroeger reguleerde het ARAB  (Algemeen Reglement voor de arbeidsbescherming) de bescherming van werknemers, nu is dat de Codex over het Welzijn op het Werk. De arbeidsreglementering in verband met asbest werd in 2006 verder gecoördineerd en aangepast in het Koninklijk Besluit van 16 maart 2006 betreffende de bescherming van de werknemers tegen de risico’s van blootstelling aan asbest. Het Koninklijk Besluit van 28 maart 2007 reguleert de erkenning en certificering van gespecialiseerde erkende asbestverwijderingsbedrijven.

De Externe directies Toezicht op het Welzijn op het Werk, ook wel gekend als de arbeidsinspectie, staan in voor de controle en opvolging van deze wetgeving. (zie ook Asbestincidenten en handhaving).

Meer informatie voor werkgevers en werknemers:

www.werk.belgie.be

navb.constructiv.be

Vlaamse milieuwetgeving

De federale wetgeving ter bescherming van de werknemers behoedt onrechtstreeks de werknemer in zijn (werk)omgeving tegen verontreiniging met asbestvezels. Zelfstandigen en particulieren vallen onder de gewestelijke milieuwetgeving in Vlaanderen. De Vlaamse overheid is dus bevoegd voor reglementering over emissies van asbest naar mens en milieu en over het beheer van asbesthoudende materialen, bodem en afvalstoffen.

Bepalingen met betrekking tot handelingen met asbest zijn voornamelijk opgenomen in het besluit van de Vlaamse Regering van 1 juni 1995 houdende algemene en sectorale bepalingen inzake milieuhygiëne (VLAREM II) en het besluit van de Vlaamse Regering van 6 februari 1991 houdende vaststelling van het Vlaams reglement betreffende de milieuvergunning (VLAREM I).

Het beheer van asbesthoudende materialen en afvalstoffen wordt gereguleerd door het Materialendecreet van 23 december 2011 en het besluit van de Vlaamse Regering van 17 februari 2012 tot vaststelling van het Vlaams reglement betreffende het duurzaam beheer van materiaalkringlopen en afvalstoffen (VLAREMA).

Het besluit van de Vlaamse Regering van 14 december 2007 houdende vaststelling van het Vlaams reglement betreffende de bodemsanering en de bodembescherming (VLAREBO) en het ministerieel besluit van 1 juli 2014 houdende de goedkeuring van het eenheidsreglement gerecycleerde granulaten (Eenheidsreglement) reguleren de aanwezigheid van asbesthoudende afvalstoffen in respectievelijk de bodem, het grondverzet, bouwen sloopafval en gerecycleerde granulaten.

Meer informatie vindt u ook bij Asbestincidenten en handhaving.

Bijkomende voorwaarden omgevingsvergunning (renovatie sloop)

Bij de verlening van een omgevingsgunning voor renovatie van een huis of gebouw van vóór 1998, kan het lokaal bestuur (als gevolg van artikel 4.2.19 van de codex Ruimtelijke Ordening) bijkomende voorwaarden opnemen over de wettelijke bepalingen rond afbraak van asbest.

Er kan bijvoorbeeld standaard verwezen worden naar hoofdstuk 6.4 “Beheersing van asbest” uit titel II van het VLAREM, dat de regels voor het verwijderen van asbest bevat. Daarnaast kan ook steeds naar de website www. asbestinfo.be verwezen worden.

De asbestinventaris

In elk risico-gebouw of werkomgeving waarin een werkgever werknemers tewerkstelt, dient een asbestinventaris ter beschikking te zijn. Deze verplichting geldt voor werkgevers vanuit de federale arbeidswetgeving. Elke aannemer die werknemers werken laat uitvoeren in een eigen gebouw of bij derden (andere werkgever, particulier of zelfstandige) moet volgens het KB van 26 maart 2006 alle nodige maatregelen treffen om de materialen te identificeren waarvan vermoed wordt dat ze asbest bevatten. Deze verplichting geldt dus ook bij werken aan een woning of bij werken aan openbare infrastructuur.

Download de brochure Asbestinventaris en beheersprogramma op www.werk.belgie.be.

Er geldt nog geen verplichting voor de aanwezigheid van een asbestinventaris bij particuliere woningen of appartementen bij verkoop of verhuur.  Bij verkoop moet een verkoper wel ter goeder trouw risico's en hinder op normaal gebruik van de woning naar aanleiding van asbest meedelen (conform "verborgen gebreken") in voorkomend geval. Woningen of appartementen met bouwjaar 2001 of ouder kunnen asbesttoepassingen bevatten. Als koper kunt u bij de onderhandeling met de verkoper altijd overeenkomen om een vrijwillige asbestinventaris op te laten maken. Zo vermijdt u discussies en onzekerheden na de verkoop en weet u waar u bij renovatiewerken asbest kan aantreffen. Indien u hiervoor een aannemer inschakelt, beschikt u ineens over de verplichte asbestinventaris die de aannemer moet opmaken voor de start van de werken aan uw woning.  Er bestaat geen erkenning voor asbestinventarisdeskundigen maar er bestaan voldoende inspectiebureaus die over de nodige expertise en ervaring beschikken.

Binnen haar opdracht om een asbestafbouwplan (zie ook Asbestafbouwbeleid) uit te werken, bekijkt de OVAM de mogelijkheden van een asbestinventarisattest.

Een asbestinventaris zit ook sowieso vervat in de verplichte sloopinventaris bij de sloop van gebouwen met een volume van meer dan 1.000 m³ die deels of geheel een andere functie dan wonen hebben.

Wie mag wat verwijderen?

Hechtgebonden toepassingen in goede staat mag u als particulier zelf verwijderen met de nodige voorzorgsmaatregelen. U kunt hiervoor ook een beroep doen op een gewone, erkende aannemer. Kies dan wel een aannemer waarvan de uitvoerende werknemers over het jaarlijkse opleidingsattest “eenvoudige handelingen” beschikken .

Volgende asbesttoepassingen mogen werknemers verwijderen volgens de arbeidswetgeving:

  • hechtgebonden asbest die niet beschadigd is of waarbij er geen vrije vezels zichtbaar zijn en waarbij verwijdering geen aanleiding geeft tot een wijziging van de toestand;

  • hechtgebonden asbest die beschadigd is of waarbij er vrije vezels zichtbaar zijn en die verwerkt is in een buitentoepassing waarbij geen derden aanwezig zijn, voor zover de verwijdering geen aanleiding geeft tot een wijziging van de toestand;

  • asbesthoudende dichtingen of pakkingen, koorden, geweven materialen, remvoeringen en analoge materialen;

  • losgebonden asbesthoudend plaatmateriaal, asbestkarton, voor zover het asbest gefixeerd is en het eenvoudig gedemonteerd, weggenomen en verpakt kan worden zonder de asbesthoudende materialen te breken of te beschadigen;

  • asbestcontaminatie in een lokaal, ruimte, gebouw of technische installatie waarbij er geen zichtbare asbestresten aanwezig zijn, voor zover het lokaal, de ruimte, het gebouw of de technische installatie gereinigd wordt met stofzuigers met een absoluutfilter en door middel van vochtige doeken.

Meer informatie: www.werk.belgie.be

Elke werf met werkzaamheden die werknemers blootstellen aan asbest moe­t gemeld worden aan de met toezicht belaste ambtenaar van de FOD WASO, aan de preventieadviseur-arbeidsgeneesheer, aan het Comité voor Preventie en Bescherming op het werk en aan de betrokken werknemers zelf.

Niet-hechtgebonden toepassingen moeten verwijderd worden door een erkend asbestverwijderaar, maar ook voor sterk beschadigde, verweerde of moeilijk te verwijderen hechtgebonden toepassingen is dit aangewezen. Zonder gespecialiseerde kennis en uitrusting is de kans reëel dat er belangrijke hoeveelheden asbestvezels in de omgevingslucht terechtkomen. Een erkend asbestverwijderaar werkt met aangepaste apparatuur en beschermingsmiddelen en zijn werknemers genoten een aanvullende opleiding voor couveusezakmethode of de hermetisch afgesloten zone. Deze opleiding duurt 32 uur en wordt aangevuld met een jaarlijkse bijscholing van 8 uur.

Lijst erkende asbestverwijderaars

Aandachtspunten voor loodgieters

Wat mag een loodgieter doen:

Als werknemer (geen zelfstandige):

  • ontmanteling en verwijdering van asbesttoepassingen volgens methodiek “eenvoudige handelingen” (zie hierboven) indien in het bezit van jaarlijks opleidingsattest “eenvoudige handelingen” (bv. werken aan asbestcementbuizen van Eternit, …)

Als zelfstandige:

  • geen verschil behalve dat voor zelfstandigen geen opleidingsverplichting geldt, de manier van werken (voorzorgsmaatregelen) moet echter dezelfde zijn in de geest van “eenvoudige handelingen”.

Wat mag een loodgieter NIET doen:

De verwijdering van losgebonden asbestplaaster rond CV-leidingen voor herstellingen of vervangingen. Deze werken mogen énkel uitgevoerd worden door een erkend asbestverwijderaar! De kelder- of zolderruimte kan hierbij ernstig verontreinigd worden met vrije asbestvezels met acute blootstellingsrisico’s voor de loodgieter zelf maar evenzeer voor de bewoners.

Hoe werk ik correct?

Asbest - werken schoorsteen

Uit asbesthoudende materialen kunnen asbestvezels vrijkomen wanneer ze beschadigd raken. Beschadiging ontstaat door wrijving (schuren, boren ...) en breken. Door ouderdom en verwering van asbesttoepassingen kunnen echter ook al asbestvezels vrijkomen zonder dat het materiaal  beschadigd is. Wanneer asbestvezels loskomen, zijn ze zo fijn en volatiel dat ze blijven zweven en zich zeer gemakkelijk verspreiden in de lucht. Dan kunnen ze ingeademd worden en diep in de longen de longblaasjes bereiken.

Zowel de federale arbeidswetgeving (methode “eenvoudige handelingen”) als de Vlaamse milieuwetgeving (Vlarem II) leggen dezelfde voorzorgsmaatregelen op aan werknemers, zelfstandigen en particulieren als ze met asbesttoepassingen werken:

Voorzorgsmaatregelen bij de verwijdering van hechtgebonden asbest (wettelijk verplicht)

  • Vermijd stof door het materiaal te bevochtigen of te fixeren.

  • Demonteer asbestelementen één voor één met de hand (losschroeven, losmaken) en probeer niet te breken.

  • Maak gebruik van handwerktuigen (bv. schroevendraaier, klauwhamer).

  • Gooi asbestmaterialen niet naar beneden, maar breng ze voorzichtig naar de begane grond (bv. via een hoogtewerker).

  • Gebruik een stofmasker beschermingsklasse “FFP3” en zorg dat het goed aansluit.

  • Gebruik een wegwerpoverall; doe hem buiten uit en spoel ook schoenen buiten af.

  • Laad en verpak het materiaal zoveel mogelijk intact (liefst buitenshuis) en gebruik daarom aangepaste recipiënten aan de grootte van de stukken (bv. aangepaste asbestplatenzakken of container met bigbag voor golfplaten).

  • Verpak het asbestafval en dek het zo snel mogelijk af. Daarvoor bestaan er  afsluitbare (bouwpuin)zakken, speciale asbestbags (1 m³ of platenzak) of containers met bigbag.

  • Voer zo snel mogelijk af (zie ook: Waarheen met asbestafval?).

Asbest binnenshuis

  • Maak achteraf alles schoon met water en gooi gebruikte dweilen of doeken en de wegwerpoverall nadien verpakt mee weg met het asbestafval.

  • Verlucht goed.

Asbest buitenshuis

  • Sluit ramen en deuren.

  • Schakel het ventilatiesysteem uit.

Wat is verboden?

Asbest verboden handelingenAlles dat stof veroorzaakt, ook al is het minimaal, maakt asbestvezels los. Daarom is het gebruik van mechanische werktuigen met grote draaisnelheid (boor- en schuurmachines, zaag- en slijpschijven ...) en hogedrukreinigers wettelijk verboden.

Verboden: het plaatsen van zonnepanelen of overzetdak op een asbestdak

Asbest - zonnepaneel verboden

Zowel de Vlaamse milieuwetgeving als de federale arbeidswetgeving verbiedt het plaatsen van zonnepanelen of overzetdaken op asbestdaken. Om deze werken uit te voeren wordt de asbesthoudende dakbekleding immers beschadigd door het doorboren, nagelen of doorslijpen. Onderliggende materialen worden dan met asbesthoudend stof gecontamineerd. De aanwezigheid van zonnepanelen zadelt de eigenaar dus met een aanzienlijke meerkost op als hij het asbestdak moet vervangen. Oude asbestdaken onder overzetdaken vormen een permanente, sterk verweerde asbestbron. Ze zijn een continu potentieel risico en betekenen een minwaarde voor het gebouw.

Zie ook: verbod op installatie van zonnepanelen op asbestcementen daken:  www.werk.belgie.be

Verboden: reinigen of ontmossen van asbestdaken of -gevels

Ontmossing
Zowel de Vlaamse milieuwetgeving als de federale arbeidswetgeving verbiedt (zie ook Asbestincidenten en handhaving) asbestdaken en -gevels te ontmossen door afborstelen, schuren of hogedrukreiniging. Ontmossen beschadigt het oppervlak van asbestmateriaal. Daardoor komen grote hoeveelheden vrije asbestvezels terecht in het stof in de lucht of in de nevel. Verhardingen en bodem raken verontreinigd met de risicovolle, vrije asbestvezels die zo fijn en volatiel zijn dat ze na opdrogen rondzweven en zich gemakkelijk verspreiden in de lucht. Dan kunnen ze ingeademd worden en diep in de longen de longblaasjes bereiken.

Milieuhandhavers en de arbeidsinspectie moeten streng optreden tegen deze misdrijven. De uitvoerende aannemer maar ook de gebouweigenaar riskeren  zware saneringskosten voor de reiniging en de sanering van de omgeving en de bodem.

De meeste aannemers weten dat. Het zijn dan ook vaak malafide en niet in België geregistreerde of erkende aannemers, die sowieso niet reglementair in Vlaanderen opereren, die deze werken uitvoeren.

Er is geen veilig en milieuvriendelijk alternatief voor het ontmossen van asbesthoudende dakbedekkingen. Alle bewerkingen maken asbestvezels los. Het enige wat u kunt doen, is het mos op uw dak laten en het dak vervangen. Dat is sowieso op termijn een besparing en u riskeert geen vervolging.

Slopen van gebouwen

Asbest - sloop


Sloopinventaris

Sedert 2009 is het verplicht om een sloopinventaris op te stellen voor het slopen van gebouwen met een volume van meer dan 1.000 m³ die deels of geheel een andere functie dan wonen hebben. De overheid wil met deze verplichting het selectief slopen aanmoedigen. De sloopinventaris is een lijst van de verschillende afvalstoffen die bij het slopen van een gebouw zullen vrijkomen met een raming van de hoeveelheden, de plaats binnen het gebouw  en de vorm waaronder ze voorkomen.

Dankzij deze sloopinventaris worden ook de asbesthoudende materialen in een gebouw geïnventariseerd. Zo kunnen ze specifiek en selectief op een veilige manier verwijderd worden en geraken ze niet vermengd met het bouwpuin dat gerecycleerd kan worden.

Selectief slopen & ontmantelen

Bouw- en sloopafval dat bestaat uit zuiver inert puin kan naar een vergunde puinbreekinstallatie. Dergelijke installatie zeeft, breekt en zuivert het puin tot gerecycleerde granulaten met een specifieke korrelverdeling. Vooral de wegenbouw hergebruikt deze granulaten als bouwstof.

Meer informatie: Een beheersysteem en eenheidsreglement voor gerecycleerde granulaten

Sloop van (bedrijfs)gebouwen kleiner dan  1000 m³

Het is niet verplicht een sloopinventaris op te maken als het te slopen gebouw kleiner is dan 1000 m³. Wel moet er  voor de aanvang van de sloopwerken een asbestinventaris worden opgemaakt. Elke aannemer die werknemers werken laat uitvoeren in een eigen gebouw of in een gebouw van derden, zoals een woning, moet vanwege de federale arbeidswetgeving verplicht beschikken over een asbestinventaris van de werkzone én mag het asbest alleen laten verwijderen door werknemers die over het jaarlijkse opleidingsattest beschikken.

Waarheen met het asbestafval?

Asbestzak + container

Hechtgebonden asbest dat u zelf veilig heeft verwijderd, mag u afvoeren naar een containerpark. Pak het asbest op voorhand goed in en vermijd zo stofvorming en breuken tijdends het transport.

Bij de meeste containerparken kunt u met een beperkte hoeveelheid asbestcement gratis terecht. Informeer u vooraf bij uw intercommunale of de milieudienst van uw gemeente.

Asbestafval moet u steeds gescheiden houden van ander bouw- en sloopafval.

Hechtgebonden asbest dat u laat verwijderen, wordt door de aannemer afgevoerd. De erkende verwijderaar (www.werk.belgie.be) die uw niet-hechtgebonden of moeilijk te verwijderen asbesttoepassingen verwijdert, zorgt ervoor dat het reglementair wordt afgevoerd, verwerkt en gestort. Het afval wordt dan afgevoerd via een geregistreerd vervoerder of geregistreerd inzamelaar – afvalstoffenhandelaar – makelaar naar een vergunde inrichting. (Meer info over het transport van afvalstoffen)

Rechts op deze pagina bij de publicaties vindt u een lijst van geregistreerde inzamelaars voor de ophaling van asbestafvalstoffen bij particulieren.

Vraag steeds een kopie van het ondertekende identificatieformulier voor afvalstoffen. Het is uw bewijs dat u het asbestafval op wettelijke wijze hebt laten afvoeren.

Asbesttoepassingen hergebruiken is verboden!

Zodra u asbesttoepassingen verwijdert, bijvoorbeeld golfplaten, zijn deze een afvalstof die onmiddellijk afgevoerd moet worden. De wetgeving verbiedt het hergebruik van asbesthoudende materialen. Het hergebruik van golfplaten als kippenhok of houtafdek mag dus niet!

 

Publicaties
Contact