Asbestdaken en -gevels

 

 

Hoe herken ik een asbestdak of -gevel?

Een asbestdak of –gevel bevat een dakbekleding die bestaat uit een asbesthoudend cementmateriaal. Asbestcement is een hechtgebonden asbesttoepassing. Tot het verbod in 1998 werd asbestcement in België massaal gebruikt voor de productie van dak- en gevelbekleding zoals leien, vlakke platen en golfplaten. Deze asbestcement dak- en gevelbekleding komt voor in diverse kleuren, patronen en afmetingen.
 

asbestdaken1
In Vlaanderen schatten we dat er nog circa 86 miljoen m² aan asbestcement daken en gevels op onze gebouwen liggen.
 

asbestdaken2


Begin jaren ’90 startten de voormalige asbestverwerkende bedrijven in België parallel met de productie van asbestvrije vezelcement dak- en gevelbekleding. De productie van asbestcement liep echter door tot het in 1998 verboden werd. Daarom kunt u op basis van het bouwjaar of het plaatsingsjaar bepalen of het dak of de gevel asbesthoudend kan zijn. Rechts vindt u een beslisboom voor golfplaten en voor leien om dit te bepalen. Samenvattend is een vezelcement dak- of gevelbekleding asbesthoudend indien:

  • < productiejaar 1990: leien
  • < productiejaar 1992: golfplaten

Opgelet met bouwjaren na 1998: geproduceerde stock aan asbestcement leien en (golf)platen werd vaak nog in de daaropvolgende jaren opgebruikt op bouwwerven zodat ook daken en gevels geplaatst in 1999 of 2000 asbesthoudend kunnen zijn. Zelfs bij recente bouwjaren kan dit voorkomen door hergebruik of het opgebruiken van voorraad.

Voor de bouw- of plaatsingsjaren tussen respectievelijk 1990-1992 en 2001 laat u best een labo-analyse uitvoeren indien het asbesthoudende karakter niet visueel bepaald kan worden. De lijst van erkende asbestlabo’s vindt u hier: http://www.werk.belgie.be/asbest_in_materialen.aspx

Wat zijn de risico's van een asbestdak?


Verboden handelingen

Oorspronkelijk vormde de aanwezigheid van asbestcement leien en golfplaten geen risico. Het cement waarin de vezels verwerkt werden, zorgde er namelijk voor dat de vezels niet vrij konden komen. Het beschadigen van het cement doet de asbestvezels wel vrijkomen. Daarom is het breken, boren, slijpen of afschuren van asbesthoudende materialen reeds bij wet verboden:

  • ontmossen: het ontmossen en afschuren van de toplaag van asbesthoudende dak- of gevelbekleding om al dan niet een nieuwe coating aan te brengen, is reeds bij wet verboden door de Vlaamse milieuregelgeving en de Federale arbeidswetgeving. Deze handelingen beschadigen het cement waardoor asbestvezels vrijkomen via mosdeeltjes, stof of waterpartikels. Ze komen terecht in de lucht, de dakgoot, de regenwaterput of op de nabijgelegen gebouwen en tuinen.
     
  • zonnepanelen en overzetdaken: de Vlaamse milieuwetgeving en de federale arbeidswetgeving verbieden impliciet het plaatsen van zonnepanelen en overzetdaken op asbestcement dakbekleding. Het plaatsen van constructies zoals zonnepanelen en overzetdaken veroorzaakt meestal een beschadiging van de onderliggende asbesthoudende dak- of gevelbekleding om een degelijke vasthechting te garanderen.
     
zonnepanelen, ontmossen

Verwering en veroudering

Recente inzichten en studies tonen aan dat door veroudering en verwering asbestvezels bloot komen te liggen en vrijkomen, zowel langs de buitenzijde als langs de binnenzijde van de leien of golfplaten. Dit gebeurt reeds zo’n 20 jaar na plaatsing. Omgevingsfactoren veroorzaken of versterken deze verwering van het asbestcement. De asbestvezels komen zo terecht in onze leefomgeving.
 

verwering asbest


Verwering buitenzijde:

  • Buiten- en binnenlucht: de wind neemt asbestvezels van het dak- of geveloppervlak mee in de omgevingslucht. Een Nederlandse studie (TNO, 2016) toont aan dat gemiddeld 35 asbestvezels aanwezig zijn per kubieke meter lucht. In Vlaanderen beschikken we niet over recente metingen maar nemen we aan dat de concentraties minimaal gelijkaardig zijn.
  • Dakgoot, overloop platte daken: afstromend regenwater neemt asbestvezels mee naar de dakgoot of via de overloop op platte daken. De opgedroogde slib en mosdeeltjes die achterblijven kunnen hoge concentraties aan vrije asbestvezels bevatten.
  • Regenwaterput, afvoerstelsel hemelwater of riolering: het regenwater met de asbestvezels komt uiteindelijk terecht in de regenwaterput of het afvoerstelsel voor hemelwater of de riolering. Elke regenbui betekent een nieuwe aanvoer van asbestvezels. Vooral in het slib neemt de concentratie aan asbestvezels stelselmatig toe.
  • Afdruipzone bodem: waar geen dakgoot aanwezig is druipt het regenwater met de asbestvezels stelselmatig op de onderliggende bodem. De toplaag bevat hierdoor hoge concentraties aan asbestvezels.
     
afdruipzones


Verwering binnenzijde:

Aan de binnenzijde van asbestdaken kunnen ook asbestvezels vrijkomen. Ze komen terecht in de zolder, stallen, loodsen, werkplaatsen enz. Dit gebeurt door het bewegen of trillen van het dakgebinte, maar ook door luchtverwarmingsstromen of mestdampen. Het stof op de onderliggende dakisolatie, dakstructuur, vloer of materiaal bevat hierdoor vaak vrije asbestvezels. Golfplaten op metalen dakstructuren met grote overspanning zijn het meest gevoelig voor het vrijgeven van asbeststof.

verwering asbest loods

Toestand asbestdak of -gevel (laten) beoordelen?

Dakbekleding is meer onderhevig aan verwering dan gevelbekleding. Gevelbekleding is meestal meer beschut tegen weersinvloeden. Daarnaast speelt ook de aan- of afwezigheid van een coating een belangrijke rol. Asbestcement met een coating is beter bestand tegen verwering. Golfplaten zijn zelden gecoat en daardoor zijn ze gevoeliger aan verwering dan leien.

gevelleien asbest

Indien het asbestcement oppervlak nog glad is zonder reliëf en mosgroei is het asbestcement nog in goede staat. Meestal is dit enkel het geval voor gecoate, recente (< 20 jaar) gevelbekleding of gevelbekleding die goed beschut is tegen weersinvloeden. Asbestcement dakbekleding, in het bijzonder golfplaten, zijn meestal matig of sterk verweerd vanaf 20 jaar levensduur.

Verwering aan de binnenzijde is visueel moeilijker vast te stellen. Meestal is een labo-analyse van een veeg(stof)monster van het stof op de onderliggende (dak)structuur noodzakelijk om dit te bepalen. Verwering van de binnen- en buitenzijde is ook te bepalen via het nemen van een kleefmonster op het asbestcementoppervlak zelf. De concentraties aan asbestvezels op het kleefmonster gemeten in het labo geven de verweringsgraad aan.

U kunt terecht bij een erkend asbestlabo voor het bestellen van een veeg- of kleefmonsterset. Zij kunnen ook ter plaatse een visuele beoordeling uitvoeren of een monstername doen.

Maatregelen in afwachting van vervanging asbestdak

  • vermijd breken, schuren, boren, slijpen, hoge drukreiniging, ontmossen
  • gebruik géén regenwater voor het besproeien van de tuin, het binnen poetsen of voor de wasmachine
  • spoel schoeisel af nadat u over het dak, de dakgoot of het platte dak (indien overloop) hebt gelopen en giet het spoelwater in de riolering
  • vermijd het belopen of bewerken van de afdruipzone
  • reinig dakgoten bij natte weersomstandigheden en doe het slib dubbel verpakt bij het restafval

Een asbestdak (laten) vervangen

Met de goedkeuring van het Actieplan Asbestafbouw (20 juli 2018) besliste de Vlaamse Regering om uiterlijk tegen 2034 alle asbestcement daken en gevels in Vlaanderen te vervangen. In Nederland zal het bezit van een asbestdak reeds verboden zijn vanaf 2024. De aanleiding zijn de vastgestelde risico’s door verwering en veroudering. Het is sowieso verstandig om een asbestcement dak of gevel na de levensduur van circa 30 jaar te vervangen om risico’s te vermijden. Bovendien wordt een veilige verwijdering steeds moeilijker of duurder indien het materiaal in slechtere toestand verkeert.

In Vlaanderen mag u een asbestcement dak of gevel nog steeds zelf vervangen of laten vervangen door een gewone aannemer. De werknemers moeten wel over een jaarlijks opleidingsattest ‘eenvoudige handelingen’ beschikken en de verwijdering moet strikt gebeuren volgens de methodiek van eenvoudige handelingen zoals beschreven in de Codex over het welzijn op het werk

Een (verweerd) asbestdak veilig ontmantelen vergt heel wat aandachtspunten en maatregelen. Het is voor u als eigenaar of als werknemer belangrijk deze te kennen. Rechts vindt u volgende brochures voor een veilige werkwijze:

  • Verweerde asbestdaken veilig ontmantelen
  • Zelf golfplaten veilig verwijderen
  • Asbestcement verwijderen in een stal met dieren

Meer informatie over de ondersteuning en subsidies voor asbestdakrenovaties vindt u hier.