LIFE NARMENA - Winterbeek

De Winterbeek, een zijbeek van de Demer, is sterk verontreinigd met zware metalen en chloriden, door jarenlange industriële lozingen. Het mondingsgebied van de Winterbeek, in de regio Scherpenheuvel-Zichem, valt binnen het pilootproject van NARMENA. Hier voorzien we een ‘constructed wetland’. 

De kronkels van de Winterbeek tot in de Kloosterbeemden

De Winterbeek, een onbevaarbare waterloop en zijrivier van de Demer, meandert over een lengte van 32 km van Beringen tot Scherpenheuvel-Zichem. Doorheen haar traject draagt de Winterbeek verschillende namen: Kleine Beek, Winterbeek, Zwart Water en De Hulpe waarna ze uitmondt in de Demer. NARMENA focust zich voornamelijk op het mondingsgebied, gesitueerd in de Kloosterbeemden.

LIFE NARMENA Kloosterbeemden Winterbeek

Het valleigebied van de Winterbeek wordt gekenmerkt door zeer natte veengronden waar mineraalarm grondwater opwelt. Men vindt er nog zeldzame soorten zoals wateraardbei, waterdrieblad en veenmossen - kenmerkend voor voedselarme omstandigheden.

Meer stroomafwaarts, in de Demerbroeken, zijn er dan weer uitgestrekte rietmoerassen en natte ruigten waar tal van vogelsoorten komen broeden. De omliggende droge Diestiaanheuvels zijn dan weer een ideale groeiplaats voor blauwe bosbes, struikheide, dalkruid.

Door de afwisseling van droge en natte omstandigheden en de overgang van voedselarme naar voedselrijke milieus herbergt de vallei van de Winterbeek een grote variatie aan biotopen, elk met hun typische fauna en flora. De vallei is daarom van uitzonderlijk belang voor het natuurbehoud en de biodiversiteit in Vlaanderen. Grote delen van de vallei zijn aangeduid als natuurreservaat en genieten als Habitatrichtlijngebied zelfs bescherming op Europees niveau. Het is dan niet verwonderlijk dat dit authentieke beeklandschap veel wandelaars en natuurliefhebbers aantrekt. Landbouw en bewoning in het valleigebied zijn beperkt aanwezig. De landbouwers ter plaatse hebben hun landbouwactiviteiten grotendeels afgestemd op de natte eigenschappen van het valleigebied.

Naast de belangrijke natuurfunctie van het gebied, dient de vallei ook als natuurlijk overstromingsgebied. De bergingscapaciteit van de natuurlijke overstromingszones in deze vallei heeft een regulerende werking op hoge afvoeren. Het behoud van de natuurlijke overstromingszones is essentieel om te voorkomen dat meer stroomafwaarts de kans op wateroverlast toeneemt. De structuurkwaliteit van de Winterbeek is zeer waardevol. Er zijn weinig 'menselijke' ingrepen. Zo kent de beek praktisch geen oeververdediging en een nog natuurlijke loop met veel meanders.

LIFE NARMENA logo NL

 

nl/ en

Luisterwandeling in Kloosterbeemden

Het natuurgebied Kloosterbeemden ondergaat de komende jaren een indrukwekkende metamorfose. Via LIFE Narmena werkt de Vlaamse overheid aan een kruisbestuiving van bodemsanering, habitatherontwikkeling en het verminderen van overstromingsrisico’s. 

Benieuwd? Ontdek dan op een sportieve manier wat er in dit natuurgebied staat te gebeuren en doe de audiowandeling van 6km in Kloosterbeemden en Demerbroeken. Via de QR-codes onderweg hoort u het volledige verhaal terwijl u geniet van de prachtige natuur.

De wandeling start aan de parking van de Hemmekes. Die vindt u aan de Ernest Claesstraat 34C, 3271 Zichem.

Contact

Heb je een specifieke vraag of opmerking? Contacteer ons via: narmena@ovam.be

staalname waterbodem WinterbeekVerontreiniging in overstromingsgebied

Uit onderzoek van de voorbije jaren bleek dat de Winterbeek over een traject van 17 km zwaar verontreinigd is met metalen en chloriden. Dit is het gevolg van vroegere industriële en huishoudelijke lozingen. De stoffen zijn meegevoerd door de stroming en hebben zich opgehoopt in de waterbodem. Ook de oevers van de beek zijn verontreinigd door het deponeren van ruimingsslib.  Ondertussen zijn de lozingen van de verontreinigende stoffen aanzienlijk verminderd. De historische verontreiniging in de waterbodem blijft echter mobiel en komt zo ook terecht in de overstromingsgebieden.

De verontreiniging heeft zich in de Kloosterbeemden verspreid via een zijloop van de Winterbeek, namelijk de Grote Leigracht.

LIFE NARMENA focust hier op technieken om de metalen in het overstromingsgebied te saneren. In de Kloosterbeemden gaat dit over cadmium en arseen.

Saneringswerken en planning

De opwaartse sanering van de Winterbeek loopt al enkele jaren en is bijna afgerond. 

Het laatste te saneren deelgebied is dat van de Kloosterbeemden en Demerbroeken. Aangezien dit een waardevol natuurgebied is worden ingrijpende werken waarbij de vervuiling wordt afgegraven best zoveel mogelijk vermeden. Het is van belang eerst de sanering in de stroomopwaarts gelegen deelgebieden af te ronden vooraleer hier te starten. De timing van het LlFE NARMENA proefproject wordt hierop afgestemd.

Een natuurlijke vernatting

Er zijn maatregelen gepland om het grondwater in het mondingsgebied te verhogen, zodat deze zone vrijwel permanent onder water staat. Om dit te verwezenlijken zijn er een aantal ingrepen nodig. Onder andere wordt er water van de Demer opgestuwd en in het gebied geleid. In de ondergrond zullen hierdoor reductieprocessen optreden waardoor er sulfides gevormd worden die zich binden aan de metalen. De mobiliteit en biologische beschikbaarheid verminderen hierdoor sterk, waardoor de verontreiniging zich niet meer kan verspreiden en minder kan worden opgenomen door organismen. Een mogelijk neveneffect van deze techniek is de ongewenste mobilisatie van sommige andere chemische elementen, zoals fosfor, in anaerobe omstandigheden. Dit wordt gemonitord in de eerste jaren na de aanleg van het drasland.

Een getemperde Demer en vogels van diverse pluimage

LIFE Narmena realiseert de vernatting in het gebied samen met de Vlaamse Waterweg en Natuur en Bos. Zij plannen namelijk in het kader van het Sigmaplan enkele ingrepen om de Demer veerkrachtiger te maken tegen overstromingen. De Demer is de zuidelijke grens van het Kloosterbeemden. Door bijvoorbeeld een bres in de Demer te implementeren zullen er stroomafwaarts minder overstromingen plaatsvinden én wordt Kloosterbeemden meer vernat. Een win-win dus.

Daarenboven draagt de vernatting bij tot het herstel van de natuurlijke biotoop in dit gebied. Zo zal de natte natuur in de Kloosterbeemden bijdragen tot de habitatherontwikkeling van de Roerdomp en de Bruine Kiekendief.

 

De conventionele saneringswerken stroomopwaarts zijn afgerond. Het bodemsaneringsproject (BSP) is momenteel in openbaar onderzoek. De start van de werken is gepland in augustus 2022, net na het broedseizoen. 

 

Te verwachte resultaten

  • Een oppervlakte van 34,4 hectare met een verbeterde weerstand tegen overstromingen (zijnde het totaal van de drie pilootgebieden).
  • Een volume van 26.700.000 m³ verbeterde water kwaliteit (zijnde het totaal van de drie pilootgebieden).
  • Een toename van 165.000 m³ waterbergingscapaciteit (zijnde het totaal van de drie pilootgebieden).
  • Een afname in biologische beschikbaarheid van 50 tot 90% van cadmium, arseen en radium in de (water)bodem.
  • Een mogelijke afname van cadmium, arseen- en radiumconcentraties in het oppervlaktewater (In het huidig stadium van het project kan dit nog niet gekwantificeerd worden).
  • Vermindering in CO2 uitstoot.
  • Verhoogde bescherming en verbetering van de biodiversiteit.